پنجشنبه , 06 /ارديبهشت /1397
 Thursday , 26 /April /2018

مجوز فعالیت این پایگاه، در جلسه مورخ 1391/08/22 هیئت نظارت بر مطبوعات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی صادر شده است.

logo-samandehi

جهانگیری: تحولات بازار ارز و سکه مثبت است

تهران-جارپرس-معاون اول رییس جمهوری با بیان این که روند بازگشت ارز ناشی از صادرات به چرخه اقتصاد کش...

باید از نیروی انتظامی در برخورد با منکرات حمایت شود

تهران - جارپرس-دبیر شورای نگهبان با اظهار نگرانی از وضعیت نابسامان حجاب در کشور گفت: باید از مأمورا...

رهبر انقلاب: فلسفه و علوم عقلی در حوزه های علمیه رواج یابد

تهران - جارپرس-رهبر معظم انقلاب اسلامی گفتند: حذف فلسفه از حوزه علمیه قم موجب می شود افرادی سطحی و ...

قیمت انواع لوازم خانگی 10 درصد افزایش یافت

تهران - جارپرس-رئیس اتحادیه لوازم خانگی اعلام کرد: قیمت انواع لوازم خانگی داخلی و خارجی از اول اردیب...

مومیایی رضا پهلوی دفن شد

تهران - جارپرس - یک منبع آگاه به جارپرس گفت: جسد مومیایی شده پهلوی اول به خاک سپرده شد.

6 خودروی جدید تا چهار سال آینده به بازار عرضه می شود

تهران - جارپرس - معاون توسعه صنایع حمل و نقل سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران (ایدرو) با اشاره به...

مقام بازرگانی جمهوری چک: مشکلات بانکی تهران و پراگ حل شود

تهران - جارپرس - نایب رییس اتاق بازرگانی چک با اشاره به اجرای طرح «به سوی ایران» در این اتاق از ...

ظریف: بازگرداندن تحریم ها علیه ایران به معنای خروج از برجام است

تهران - جارپرس - وزیر امور خارجه کشورمان با بیان اینکه بازگرداندن تحریم های آمریکا علیه ایران به...

  • جهانگیری: تحولات بازار ارز و سکه مثبت است

    چهارشنبه ۰۵ ارديبهشت ۱۳۹۷ ساعت ۱۴:۰۰
  • باید از نیروی انتظامی در برخورد با منکرات حمایت شود

    چهارشنبه ۰۵ ارديبهشت ۱۳۹۷ ساعت ۱۳:۲۰
  • رهبر انقلاب: فلسفه و علوم عقلی در حوزه های علمیه رواج یابد

    چهارشنبه ۰۵ ارديبهشت ۱۳۹۷ ساعت ۱۳:۰۹
  • قیمت انواع لوازم خانگی 10 درصد افزایش یافت

    چهارشنبه ۰۵ ارديبهشت ۱۳۹۷ ساعت ۱۲:۵۹
  • مومیایی رضا پهلوی دفن شد

    چهارشنبه ۰۵ ارديبهشت ۱۳۹۷ ساعت ۱۲:۲۵
  • 6 خودروی جدید تا چهار سال آینده به بازار عرضه می شود

    چهارشنبه ۰۵ ارديبهشت ۱۳۹۷ ساعت ۰۸:۴۶
  • مقام بازرگانی جمهوری چک: مشکلات بانکی تهران و پراگ حل شود

    چهارشنبه ۰۵ ارديبهشت ۱۳۹۷ ساعت ۰۸:۴۱
  • ظریف: بازگرداندن تحریم ها علیه ایران به معنای خروج از برجام است

    چهارشنبه ۰۵ ارديبهشت ۱۳۹۷ ساعت ۰۷:۵۱

نوستالژی 'تبریز قدیم' در خانه های تاریخی

تبریز-جارپرس-اوایل دهه 1380 شمسی بود که در برنامه ای به اهتمام اداره کل میراث فرهنگی استان در معیت سبحان اللهی، استاندار وقت آذربایجان شرقی، برای بازدید از بعضی خانه های تاریخی تبریز عازم پیاده راه 'تربیت' شدیم.

 

تقی زاده، مدیرکل وقت میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری آذربایجان شرقی در حین حرکت در پیاده راه تربیت، مقابل کوچه ای ایستاد و خطاب به استاندار اظهار کرد که تنها در این کوچه 14 باب خانه تاریخی شناسایی شده است.
من که آن موقع جوان و سرشار از امید به احیای خانه های تاریخی تبریز، به عنوان نماد عمران و آبادانی این کهن شهر بودم، مقابل کوچه تاملی کردم و مشغول یافتن نام کوچه شدم: 'کوچه کرباسی'.
هر چند آن بازدید یک ساعته از پیاده راه 'تربیت'، که در نهایت دوراندیشی و تأمل به نام یکی از مفاخر و ادبای ایران زمین در دوره مشروطه نامگذاری شده است، در معیت مسوولان ارشد استانی و شهری گذشت، اما امید به احیای خانه های تاریخی تبریز به آرزویی فراموش نشدنی در سینه من خبرنگار بدل شد.
سالی چند پس از این ماجرا، تراب محمدی، مدیرکل وقت میراث فرهنگی، صنایع دستی و میراث فرهنگی آذربایجان شرقی نیز به تواتر در نشست های خبری خود از وجود حداقل 400 خانه تاریخی در تبریز و از عزم و اهتمام ویژه سازمان متبوعش برای تملک و احیای آنها خبر داد.
این را هم ناگفته نگذارم که در آن سالها، کتاب ارزشمند 'تبریز قدیم' حاوی تصاویر قدیمی از تاریخ معاصر تبریز به همت استاد محمدعلی جدیدالاسلام تازه انتشار یافته بود و یکی از تصاویر آن که از بالای 'ارک' و مشرف بر خیابان فردوسی گرفته شده بود، حاوی مناظر زیبایی از چند خانه قدیمی واقع در این خیابان بود که با ستون های سفیدشان، چشم مرا نوازش و حس کنجکاویم را تحریک می کردند؛ من هر وقت به این عکس نگاه می کردم، با خود می اندیشیدم که آیا این خانه های زیبا که یادگارهای معماری ایرانی- اسلامی تبریز در دهه ها و سده های عظمت و آبادانی آن هستند، باز هم وجود دارند.
بدون شک یکی از خانه هایی تاریخی این عکس کتاب 'تبریز قدیم'، خانه نصیرالسلطنه در جنب مسجد تاریخی 'اوستا شاگرد' در کوچه 'اردبیلی ها' بود که خاطرات فراوانی را از آمدن جلیل محمدقلی زاده، ناشر جریده بی مانند 'ملانصرالدین'، به تبریز در دوره به خاک و خون کشیده شدن قیام خیابانی، سکونت وی در این خانه و انتشار هشت شماره از 'ملانصرالدین' در 'شهر اولین ها'، به سینه داشت و حدود چهار دهه قبل با خاک یکسان شد.
البته ویرانی خانه ها و بناهای تاریخی تبریز، اتفاقی نبود که محدود به خانه 'نصیرالسلطنه' باشد، بلکه آغاز این رویکرد به اوایل دهه 1310 شمسی بر می گشت که بنای زیبا و دیدنی 'شمس العماره'، در محل فعلی عمارت استانداری، در آتش کینه پهلوی به قاجار سوخت و تلاش پهلوی ها برای زدودن آثار حکمرانی قجرها در تبریز در محدوده مجموعه دیوانی در اواخر دهه 1340 شمسی با ویران کردن بنای حرمخانه و 'تالار آیینه' آن وارد مرحله جدیدی شد.
هر چه بود گذشت و تبریز که در دوره بیش از یک سده ای یدک کشیدن عنوان 'دارالسلطنه'، میزبان مردان بزرگی بود که در سیاست، اقتصاد و فرهنگ ایران زمین تاثیرگذار بودند، به تدریج سرمایه فرهنگی گرانقیمت 'خانه های تاریخی' خود را به اسم توسعه از دست داد و به تدریج این یادگارهای کهن اندیشه ایرانی را با سازه های بتونی بی قواره، بدریخت بی هویتی که هیچ نسبتی با سنت های معماری آن نداشت، عوض کرد.
موج دوم نابودی و ویرانی خانه های تاریخی تبریز از اوایل دهه 1370 شمسی و همزمان با برکندن باغ های قدیمی و ریشه دار 'باغشهر ایران' آغاز شد؛ خوشبختانه در 15 سال گذشته آگاهی از اهمیت حفظ میراث تاریخی با اولویت 'خانه های تاریخی' در میان مسوولان و شهروندان تبریزی به تدریج افزایش یافته و همین امر زمینه هم افزایی میان افکار عمومی از یک سو و میراث فرهنگی و شهرداری را در شناسایی و احیای خانه های تاریخی از سوی دیگر فراهم کرده است.
در این مدت خانه های تاریخی زیادی از قبیل خانه حاج مهدی کوزه کنانی(خانه مشروطه فعلی)، خانه شربت اوغلی (شعبه بنیاد ایرانشانسی)، خانه امیرنظام گروسی (موزه قاجار)، خانه حیدرزاده، خانه حریری (موزه مطبوعات) و ... به همت اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری آذربایجان شرقی و شهرداری تبریز تملک، احیا و با کاربری های موزه ای و اداری از تندباد ویرانی و تخریب صیانت شده است.
البته نباید از نظر دور داشت که تلاش ارزشمند دو نهاد فوق الذکر در شناسایی و احیای خانه های تاریخی تبریز، الزااما مترادف با توقف تخریب خانه های تاریخی این کلان شهر نیست، زیرا در چند سال اخیر خانه های براداران نخجوانی به عنوان نگین جامعه فرهنگی - ادبی تبریز و ایران، در پیاده راه 'تربیت'، در سکوت خبری، تخریب و به پاساژ تبدیل شده است.
از عجایب روزگار اینکه دم در ورودی پاساژ 'پردیس' که بر روی اراضی منزل مسکونی حاج محمد نخجوانی بنا شده است، مغازه کیف و کفش با تابلوی 'سراج' قرار دارد که صاحب آن نیز از نوادگان میرعلی اکبر سراج، از پیشروان انقلاب مشروطه در تبریز و ناشر روزنامه 'تکامل' در سال های منتهی به کودتای سیاه سوم اسفند 1299شمسی، قرار دارد.
این نکته را نیز ناگفته نگذارم که رقم 400 خانه تاریخی موجود تبریز، آماری مربوط به حدود یک دهه قبل بود و تعداد این اماکن و بناها با شناسایی موارد جدید رو به فزونی گذارده است، به گونه ای که امروزه گفته می شود تبریز دومین شهر کشور از نظر داشتن 'خانه های تاریخی' و شمار این گونه بناهای تاریخی در 'شهر اولین ها' در زمان کنونی 600 مورد است و پیش بینی می شود که این تعداد در سال‌های آینده با کاوش‌هایی که درحال انجام است، به بیش از 800 باب نیز برسد.
در این میان یادآوری این نکته نیز خالی از لطف نیست که قدمت اکثر خانه‌های تاریخی تبریز به دوران پس از قاجار می‌رسد، زیرا تمام بناهای تاریخی و دیدنی این شهر در آخرین شب سال ۱۱۹۳ هجری قمری در آغاز دورهٔ قاجاریه، بر اثر وقوع زمین‌لرزه‌ای هولناک تخریب شد و تبریز به‌ویرانه‌ای از خرابه‌ها تبدیل گشت.
البته برخی از بناهای محکم و استوار، همچون ارک علیشاه، بازار تبریز، مسجد استاد شاگرد، مسجد جامع و مسجد کبود باوجود آسیب‌های فراوانی که دیدند، از آن زمین لرزه هولناک و بنیان برافکن جان سالم به در بردند و باقی ماندند.
پس از وقوع زمین‌لرزهٔ سال ۱۱۹۳ هجری و در آغازین سال‌های دورهٔ قاجار، ساخت‌وساز در شهر تبریز بار دیگر رونق گرفت و مردم بر روی خرابه‌های تبریز ویران‌شده، شهری نو با خانه‌هایی زیبا و جالب بنا کردند.
خوشبختانه شمار زیادی از خانه های تاریخی تبریز پس از پشت سرگذاردن بلاهای طبیعی و غیرطبیعی، فعلا پابرجا هستند و ضمن اینکه همچون نگاهبانانی کهنسال حیات 200 ساله تبریز را به نظاره نشسته اند، با آغوش باز از میهمانان و گردشگران نوروزی استقبال و با زبان بی زبانی گوشه هایی از 'رازهای سر به مهر' دارالسطنه را به آنان بازگو می کنند.
بدون شک حضور میهمانان و گردشگران نوروزی در 'خانه های تاریخی تبریز' می تواند علاوه بر فراهم کردن زمینه آشنایی آنان با گذشته پرفراز و نشیب این شهر و سنت های دیرپای زندگی اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی تبریزیان، نوستالژی زندگی گذشتگان در این خانه های فراخ و بزرگ را نیز در ذهن آنان تداعی کند.
واقعیت این است که هر چند 'خانه های تاریخی' تبریز در نقشه های گردشگری کشور، صفحاتی متناسب با شان و جایگاه این کهن-کلان شهر ندارند، اما حضور میهمانان نوروزی در خانه های اردوبادی (مرکز اسناد منطقه شمالغرب)،
خانه امیرنظام گروسی (موزه قاجار)، خانه های قدکی و بهنام (دانشکده معماری)، خانه پروین اعتصامی (بنیاد فرهنگ، هنر و ادب آذربایجان)، خانه ختایی (خانه هنرمندان تبریز) و خانه ستارخان (سردار ملی) می تواند لحظات خوشی را برای آنان رقم بزند.
بدون شک حضور میهمانان نوروزی در خانه سرخه‌ای، خانه سلطان‌القرائی، خانه سلماسی (موزه سنجش)، خانه شربت‌زاده (موزه سفال)، خانه فرزام، خانه کلانتر، خانه گنجه‌ای‌زاده (دانشکده معماری)، خانه مستشارالدوله، خانه میرزاحسین واعظ، خانه میرزامحمدحسین مجتهد، خانه میرزامهدی‌خان فراش‌باشی، خانه حاج رضا صدری ( خانه معبودی)، خانه حاج ارفع الملک جلیلیف خانه علی موسیو و دهها خانه تاریخی دیگر می تواند فرصتی کم مانند را برای گذر از دالان تاریخ معاصر ایران در اختیار آنان بگذارد که تجربه آن در کمتر شهر دیگر کشورمان میسر است.

 

اضافه کردن نظر


کد امنیتی
تغییر کد امنیتی